Terugblik op ‘De fysische en sociale geografie van examenregio Zuid-Amerika’

Met een opkomst van meer dan vijftig aardrijkskundedocenten, twee boeiende sprekers en een lading vol werkvormen om mee naar huis te nemen was de vakbijeenkomst op vrijdag 9 februari over Zuid-Amerika een groot succes.

 

Lezing door Kristien Klaufus

De eerste spreker vertelde ons, aan de hand van verschillende trends in het stedelijk beleid, over de lokale context en ontwikkeling van steden op het Zuid-Amerikaanse continent. Zo werden, tussen de jaren ‘50 en ‘70, Favela’s als een smet op de stad beschouwd en vaak genadeloos gesloopt. Dat veranderde toen na verloop van tijd duidelijk werd dat deze ongeplande stedelijke groei onvermijdelijk was, gezien de snelle urbanisering en armoede op het continent. Vanaf de jaren ‘70 werd de zelfredzaamheid van bewoners in deze zelfbouwwijken dan ook steeds meer omarmd en zelfs gestimuleerd. Iets wat naast lof ook voor kritiek zorgde, omdat het door sommigen werd beschouwd als het ontlopen van je verantwoordelijkheid als centrale overheid en voor meer ongelijkheid zorgde, omdat arme bewoners geacht werden zelf bepaalde investeringen te doen. 

Vanaf de jaren ‘90 nam het democratische proces in Zuid-Amerika een vlucht en werd het continent een voorloper op het gebied van participatory budgeting. Kanttekening bij deze ontwikkeling is dat de allerarmsten nog steeds ondervertegenwoordigd blijven en beslissingen vaak alleen gaan over relatief kleine projecten en budgetten. Vanaf 2010 tot op heden vormen de best practices in mobiliteit een belangrijk onderdeel van de citybranding voor verschillende Zuid-Amerikaanse steden. Kritiek hierop is dat het vooral gaat om het imago en de export van bepaalde projecten, terwijl deze projecten soms eigenlijk al niet meer werken of niet goed worden onderhouden. 

Ter afsluiting werd de zaal aan de hand van mooie beelden en persoonlijke ervaringen meegenomen naar de gigantische, informele begraafplaats Virgen de Lourdes in Lima. Een mooi voorbeeld van zelfredzaamheid in een maatschappij waarbij de overheid op sommige vlakken afwezig is. De begraafplaats vervult ondertussen een belangrijke sociale, economische en culturele functie en de mogelijke sloop zou grote gevolgen hebben voor sommige bewoners van Lima.

 

Werkvormen

Aansluitend op de eerste lezing zijn er verschillende aan Zuid-Amerika gerelateerde werkvormen toegelicht. Met de prachtige documentaires die op NPO te vinden zijn, verschillende goed uitgewerkte story maps (EduGIS) en meerdere complete mysteries (zie ook geografie) zijn er genoeg middelen om de leerlingen op een activerende manier aan het leren te zetten. Na dit eerste inhoudelijke gedeelte hebben we samen genoten van een typisch Zuid-Amerikaans diner.

 

Lezing door Bart Kruijt

De tweede spreker nam ons mee naar het Amazone regenwoud. De lezing begon met een korte introductie van het gebied. De begrenzing blijkt nog helemaal niet zo simpel en is afhankelijk van het doel van het trekken van de grens. Dat de Amazone en alle andere rivieren lang naar het westen afwaterden en pas met de komst van de Andes naar het oosten moesten draaien was voor sommigen een welkome eye opener.

Het Amazone regenwoud als longen van de wereld, een “feit” dat overal wordt genoemd, werd door middel van de werking van fotosynthese en verschillende berekeningen ontkracht. Het bos neemt een groot deel van de uitgestoten zuurstof zelf weer op. Het ontegenzeggelijke belang van het regenwoud als opslag voor CO2 daarentegen werd door middel van dezelfde berekening onderstreept.

Uit de lezing werd duidelijk dat de waterkringloop en alles wat daarvan afhankelijk is, enorm onder druk staat door de combinatie van ontbossing en klimaatverandering. Middels meerdere kaarten, gebaseerd op meetresultaten en modelberekeningen (deels zelf uitgevoerd), liet Bart ons zien dat grote delen van de regio nu al lijden onder deze snelle ontwikkeling en dat dat in de toekomst zal toenemen. De neerslag in het regenwoud is voor 30% afhankelijk van evaporatie in het bos zelf, en deze vochtige lucht “voedt” ook de zuidelijker gelegen delen van Zuid Amerika. Met andere woorden: geen bos leidt tot veel minder regen in grote delen van het continent. 

El Nino blijkt uit de onderzoeken in de huidige droogte maar een kleine rol te spelen. De vraag is waar het kantelpunt ligt en of we dat punt wellicht al hebben bereikt. Verschillende grafieken maken in ieder geval duidelijk dat het beleid van de Braziliaanse overheid met betrekking tot Amazonia wel degelijk gevolgen heeft voor de veranderingen die er plaatsvinden en dat de verkiezing van Lula in plaats van Bolsonaro wat dat betreft een belangrijke positieve ontwikkeling is. 

Na een korte afsluiting en evaluatie ging iedereen rond acht uur weer op huis aan of deed nog een afsluitend drankje met collega’s op de VU campus.