Workshops Vakbijeenkomsten / Workshops /

Marie-José Klaver over representatiekritisch lezen van Oeroeg

Hoe lees je een lijstklassieker als Oeroeg van Hella Haasse in een tijd waarin we anders kijken naar kolonialisme, identiteit en macht? En hoe maak je van die leeservaring betekenisvol burgerschapsonderwijs zonder oudere literatuur af te schrijven als ‘achterhaald’?

In deze workshop ervaren docenten hoe lezen voor waarden concreet vorm krijgt via postkoloniaal lezen en representatiekritiek. Aan de hand van close reading ontdekken we hoe perspectief, representatie en blinde vlekken in Oeroeg betekenis sturen. We verbinden literaire analyse aan burgerschapsdoelen zoals kritisch denken, omgaan met verschil en historisch bewustzijn.

Aafje de Roest over activisme in Nederlandse hiphopteksten

Nederlandstalige hiphop is razendpopulair onder jongeren, bevat allerlei literaire elementen en gaat bij uitstek over je plek in de wereld vinden. In deze workshop ga je aan de slag met hedendaagse Nederlandse liedteksten – zodat je straks weet hoe je die samen met leerlingen kunt gebruiken in je lessen over burgerschap. Na een korte introductie tot het gebruik van hiphop in burgerschapsonderwijs werken we toe naar praktische lesideeën.

Oeds van Middelkoop over literair-historisch redeneren en burgerschap

Als je met bovenbouwleerlingen literairhistorische teksten leest en met hen ontdekt welke verschillende perspectieven daarop mogelijk zijn en hoe die teksten ons moderne wereldbeeld mede hebben bepaald, maak je de literatuurgeschiedenisles relevanter en uitdagender. Een op onderzoek gerichte didactiek geeft jonge lezers de ruimte om zelfstandig met de oudere teksten kennis te maken. Na gerichte contextualiserings-rondes kunnen zij zich erover verbazen hoe de ene tekst relevant blijft, terwijl de andere tijdgebondenheid is.
Diep begrip van de historische context is noodzakelijk dus je moet er vooraf iets over vertellen, maar leerlingen kunnen stapsgewijs met contextuele informatie kennismaken. Ze worden sterker geactiveerd wanneer zij zelf vragen aan de tekst stellen, in plaats van alleen vragen te beantwoorden die wij als docenten belangrijk vinden. De betekenis die leerlingen aan deze teksten toekennen wordt pas zichtbaar als zijzelf onderzoek doen. Juist koloniale teksten uit het verleden geven daartoe volop aanleiding en zijn relevant voor zowel het literatuur- als het burgerschapsonderwijs.
Deze workshop gaat over Max Havelaar (Multatuli) en Wij slaven van Suriname (Anton de Kom), aangevuld met fragmenten uit onder meer Koelie (Székely-Lulofs) en modernere postkoloniale literatuur.
Leerlingen vergelijken de representaties van het personage Max Havelaar, met die van de Indiërs die hij beschermt en de koloniale bestuurders. De zachtaardige Saïdjah staat naast de vlijmscherpe Anton de Kom. In drietallen onderzoeken leerlingen in hoeverre Multatuli en De Kom erin slagen het perspectief van de onderdrukte bevolking te representeren. Ze analyseren neutrale en geconnoteerde beschrijvingen van personagegedrag bij verschillende gebeurtenissen. Zo leren zij het onderscheid tussen wat er wordt verteld en hoe dat gebeurt, maken ze kennis met goede intenties maar ook ongelukkige othering-strategieën van auteurs en verkennen ze de betrouwbaarheid van bronnen.
De workshop laat zien hoe deze aanpak uitnodigt tot genuanceerd lezen, aandacht voor de historische afstand tot de tekst en morele vragen. Leerlingen verwerven literaire analysevaardigheden én burgerschapscompetenties: ze verkennen andere normen en waarden dan die van thuis. De begeleidingsstrategieën en opbrengsten bij deze onderzoeksdidactiek worden vanuit de praktijk worden besproken.

Lys Norbruis over klimaatfictie en burgerschap

In de workshop Nachtmerries en toekomstvisioenen onderzoeken we hoe literatuuronderwijs een krachtige ingang kan bieden om met leerlingen te praten, lezen en schrijven over de leefbaarheid van onze planeet. Uit onderzoek blijkt dat jongeren de klimaatzorgen van anderen vaak onderschatten en het onderwerp vermijden omdat ze denken dat hun gesprekspartner er niet mee bezig is. Literatuur kan precies dat gesprek openen. We duiken in drie eigentijdse werken (die vooraf je niet hoeft te lezen):
• Lily van Tom de Cock (YA)
• Zee Nu van Eva Meijer
• Dagen van Zand van Aimée de Jongh (graphic novel)
We verkennen hoe deze verhalen kunnen functioneren als gespreksstarter, denkoefening en schrijfaanzet in de klas. Daarnaast kijken we hoe klimaatfictie niet alleen binnen het vak Nederlands past, verbindingen biedt met vakken als aardrijkskunde, geschiedenis en maatschappijleer.

Yra van Dijk over close-reading van Krekel van Annet Schaap

Meer informatie volgt later.