10.00-10.30 uur inloop 

10.30-11.30 uur welkom en keynote-lezing 

11.30-12.30 uur ronde 1 workshops, verhalenverteller, rondleiding RMO

12.30-13.30 uur pauze 

13.30-14.30 uur ronde 2 workshops, verhalenverteller, rondleiding RMO 

14.30-15.30 uur ronde 3 workshops, verhalenverteller, rondleiding RMO 

15.30-16.00 uur afsluiting 

Prof.dr. André Lardinois (Radboud Universiteit Nijmegen) – Het Griekse symposion: meer dan een drankfeestje

Het Griekse symposion was een belangrijk maatschappelijk en cultureel instituut met name voor de Griekse elite in de archaïsch en klassieke Griekse tijd. Het bood deze elite de kans om ’s avonds samen wijn te drinken en spelletjes te doen, maar er vonden ook serieuze debatten plaats over politiek en filosofie. We zien dit terug in de Griekse poëzie dat voor het symposium was gecomponeerd. Enerzijds vinden we hierin allerlei stichtelijke poëzie, maar ook poëzie waarin de normen voor fatsoenlijk gedrag werden overschreden. Mijn lezing zal vooral over deze tweede categorie van poëzie gaan. Ik zal betogen dat dit de mannen die aanwezig waren in staat stelden zich tijdelijk in te leven in wie /wat ze niet mochten zijn. Het symposium lijkt hierin op het Griekse theater en vertoont daarmee, naast de drank, nog een kenmerk dat past bij de Griekse god Dionysos.

Prof.dr. Stephan Mols (Radboud Universiteit Nijmegen) – Het Romeinse convivium: tafelschikking en etiquette

In de Romeinse wereld was het lange tijd gebruikelijk om aanliggend te eten en te drinken (convivium). Daarvoor waren in veel huizen speciale kamers gereserveerd met een vaste inrichting. De gastheer en gastvrouw nodigden daarvoor gasten uit die volgens een vaste tafelschikking aan het feestmaal mochten deelnemen. We gaan kijken hoe dat in zijn werk ging, hoe we dat weten en hoe die gebruiken in de loop van de tijd veranderden.

Dr. Ben Haring (Universiteit Leiden, Ex Oriente Lux) – Religieuze feesten in het Oude Egypte

De liturgische kalenders van Nieuwerijks tempels vermelden een groot aantal feesten in de loop van het jaar; zelfs meerdere per maand. Bij deze feesten werden de goden in processie meegevoerd, en kregen ze extra (lekkere) voedseloffers. Die kwamen bovenop de al dagelijks gepresenteerde offers, die in grote tempels al vrij omvangrijk waren, zodat tempelfeesten ook belangrijke economische gevolgen hadden. Hoe moeten we ons deze feesten en offerpraktijken voorstellen? In de lezing zullen enkele belangrijke teksten en afbeeldingen worden besproken.

Elsa Lucassen, PhD (UvA) – Festivals in laat-antiek Egypte

In de festivalcultuur van het laat-antieke Egypte kwamen veel invloeden samen: naast de Grieks-Egyptische feesten introduceerden niet alleen de Romeinen hun eigen festivals, maar ook de christenen. Toch veranderde het feestritme van het jaar hierdoor nauwelijks en bleven veel rituelen hetzelfde, zoals het geven van cadeaus. In deze workshop zullen we hierover lezen in Griekse papyri uit Egypte. Daarnaast leggen we de link naar het heden: Hoe ziet jouw feestritme er eigenlijk uit? Hoe bepaal je welk feest je viert en wat zegt dat over je identiteit?

Dr. Berenice Verhelst (UvA) – Homerische feesten als basis voor Eudocia’s cento-herschrijving van de bruiloft te Kana

In de Homerische wereld van helden en goden wordt er regelmatig samen gegeten en gedronken. Wanneer er gasten zijn, volgt er vaak ook entertainment na de maaltijd. Het is deel van de gastvrijheidscultuur of xenia. In deze workshop vergelijken we de feesten bij Homerus met een ander iconisch feest uit de oudheid: de bruiloft in Kana, waar Jezus en zijn moeder Maria te gast zijn, maar de wijn ineens op blijkt. Het Homerische en het Bijbelse feest komen samen in de poëzie van keizerin-dichteres Aelia Eudocia (5de eeuw n. Chr.), één van de weinige vrouwelijke stemmen uit de oudheid. We maken kennis met het principe van cento- of collage-poëzie, en gaan zelf ook met Homerische, Bijbelse en andere knipsels aan de slag om ons eigen feestgedicht te schrijven.

Hanna Hoogenraad, PhD (VU) en Bas Wagenaar (Universiteit Leiden) (beiden: stichting Zenobia) – Rituelen in spijkerschriftteksten uit het oude Mesopotamië

In veel oude culturen spelen rituelen een belangrijke rol. Rituelen waren ook belangrijk voor de Mesopotamiërs. We weten veel over de rituelen van de Mesopotamische religie, omdat zij voor zichzelf veel teksten schreven over hoe deze uitgevoerd moesten worden. In deze workshop kijken we kort naar de heilige gebouwen in het oude Mesopotamië en vervolgens naar de rituelen die er plaatsvonden. Hierover lezen we een aantal teksten in het spijkerschrift, die we vervolgens koppelen aan rituelen bij de Grieken en Romeinen.

Amélie Peeters, Evi Krijgsman en Féline de Wit (studenten GLTC Leiden) – Het Romeinse januarifeest Sementivae

Met de Fasti als leidraad, de Romeinse jaarfeestkalender van Ovidius, verkennen we de feestdag Sementivae die de Romeinen eind januari vierden ter ere van de godin Ceres. Wat weten we van dit zaaifeest en de verering van Ceres? Wat is die jaarfeestkalender van Ovidius eigenlijk? Past deze feestdag ook in onze tijd?

Drs. Paul Groos (Tellus Storytelling) – Het verhaal als ritueel

Vertellen van en luisteren naar een verhaal is een ritueel. Antieke aoidoi (rondreizende zangers/vertellers en rapsoden (voordragers) waren deel van belangrijke festivals en antiek toneel is te beschouwen als een bijzondere manier om een verhaal te vertellen. Verhalen hebben rituele elementen, ze beginnen met “er was eens” en eindigen met “lang en gelukkig”. Of juist niet. Maar altijd hebben ze een vaste opbouw, die verwachtingen schept en verrassingen en spanning mogelijk maakt. Nog altijd zijn grote verhalen deel van onze jaarlijkse feesten, van de verhalen in het Sinterklaasjournaal tot die uit Oude en Nieuwe Testament, Koran en andere heilige boeken. Historische verhalen over plaatsen, heiligen, helden en monsters en familieverhalen die gekoppeld zijn aan gezinsaangelegenheden. En misschien heeft je school ook wel zo’n verhaal.
Verhalenverteller Paul Groos verkent met jullie het verhaal als ritueel onderdeel van feesten en andere bijzondere momenten. Kun je een verhaal ook gebruiken om een moment bijzonder te máken?

Drs. Lauren van Kruijssen en masterstudent Hilde Zwart (Universiteit Leiden) – Feesten met geesten

In de oude culturen rondom de mediterrane wereld hielden ze wel van een feestje. Soms werden er gasten uitgenodigd die wij misschien niet gewend zijn: de overledenen. In deze workshop kijken we naar de sociale aspecten van dodenrituelen met een focus op het oude Egypte. We zullen bijvoorbeeld kijken naar het samen eten en drinken met de overledenen en hoe contact werd onderhouden met de voorouders. Eén van de bronnen die we zullen lezen en opzoeken in de collectie, is een brief geschreven door een man aan zijn overleden vrouw. Tijdens de workshop zullen vragen naar voren komen of we aspecten van deze rituelen vandaag de dag nog zien en wat voor rol onze voorouders voor ons nog hebben.

Renée Müskens MA (AlfaGammapartners) – Griekse magie in de praktijk: maak je eigen amulet

Bij de oude Grieken was de grens tussen magie en religie niet vast omlijnd. Met magische praktijken probeerde men de (boven)natuurlijke wereld te beïnvloeden en goden gunstig te stemmen. Op welke manieren deden ze dat? Na een theoretisch deel, waarin we onder andere ontdekken hoe de Grieken amuletten ter bescherming gebruikten, ga je je eigen amulet in elkaar zetten. Waarbij kun jij wel wat hulp gebruiken? Welke godheid wil je daarvoor aanroepen en welke symbolen en materialen kies je? Je krijgt je eigen beschermingsamulet natuurlijk mee naar huis.

Rondleiding Discovering Ancient Egypt
Het oude Egypte is al eeuwenlang een bron van fascinatie. Al sinds de oudheid zelf zijn mensen onder de indruk van de piramides, hiërogliefen en goden. Tijdens de interactieve rondleiding in de tentoonstelling Discovering Ancient Egypt nemen onze museumdocenten je mee in die fascinatie. Samen ga je tekenen, ruiken, kijken, voelen en luisteren. Zelf actief aan de slag gaan, beleven en samenwerken staan centraal!

Rondleiding Het Oude Midden-Oosten en Griekse wereld

De culturen van het oude Midden-Oosten en de Griekse wereld vormden geen afgesloten hokjes, ze stonden op veel manieren met elkaar in verbinding. Tijdens deze interactieve rondleiding ontdek je door welke rituelen mensen in contact probeerden te komen met goden en hoe gebruiken in het oude Midden-Oosten de Griekse manier van offeren en denken over goden hebben beïnvloed. We doen dat door samen te tekenen, discussiëren en kijken naar voorwerpen uit verschillende periodes en culturen.

Rondleiding Feesten en rituelen bij de Romeinen

Ga met Suzan van de Velde, conservator Middellandse Zeegebied in het RMO, mee naar de Romeinse en Etruskische afdeling van het museum en leer meer over grafrituelen, feesten en offers!

Drs. Paul Groos (Tellus Storytelling)

“Hou je van me?” “Ja, ik hou van je. Zou je alles voor me doen?” “Ja, ik zou alles voor je doen.” Met dit kleine ritueeltje sluiten Alcestis en Admetos elke dag af, voor ze gaan slapen. Ze zijn jong, pas getrouwd en smoorverliefd. Maar als het lot dwarszit en een god probeert dat lot te veranderen, wordt hun liefde op de proef gesteld. Wat heb je over voor je geliefde? En wat als je geliefde alles voor jou over heeft? Verhalenverteller Paul Groos heeft de feesten en rituelen van liefde en dood een plaats gegeven in deze vertelling naar de tragedie Alcestis van Euripides. Hij neemt je mee naar twee jonge mensen die elkaar willen vasthouden en moeten loslaten.

Verhalenverteller Paul Groos is classicus en werd opgeleid aan de Nederlandse vertelacademie en aan de podiumacademie in het Vlaamse Lier. Hij vertelt zijn mythische verhalen vooral op scholen, in musea en op festivals, maar vertelt met evenveel plezier griezelverhalen, sprookjes, twistverhalen nog veel meer.

De inschrijving is gesloten omdat het maximale aantal deelnemers is bereikt. Als je op de reservelijst gezet wilt worden, verzoeken we je vriendelijk een mail met je gegevens te sturen naar klassieketalen@alfagammapartners.nl.