Conferenties /

13.00 – 13.30 Inloop

13.30 – 14.30 Opening & keynote

Nieuwe kerndoelen – nieuwe kansen (Frederik Oorschot, SLO)

Kerndoelen en AI in het onderwijs (Prof. Dr. Martijn Meeter, VU)

14.30 – 14.45 Pauze

14.45 – 15.45 Workshopronde 1

Burgerschap

1.1 Dwars door de tuindorpen: onderzoek doen in de wijk vanuit meerdere perspectieven

1.2 Burgerschap is ook een taalvak: Lessen ontwerpen voor het nieuwe talencurriculum

1.3 De mysterieuze zaak van de aangespoelde bruinvis

Digitale geletterdheid

1.4 Desinformatie in het bètaonderwijs

Burgerschap & Digitale geletterdheid

1.5 Helden in de klas

15.45 – 16.15 Pauze

16.15 – 17.15 Workshopronde 2

Burgerschap

2.1 Leerlingen als actieve burgers: Van nieuwe kerndoelen naar curriculumvernieuwing Mens & Maatschappij

2.2 Burgerschap en de ‘neutrale’ docent: Omgaan met verschillen in de klas

2.3 Wetenschappelijk werken op planeet Moendoes

Digitale geletterdheid

2.4 Revolutie of risico? Digitale geletterdheid in het talenonderwijs van de toekomst

Burgerschap & Digitale geletterdheid

2.5 Systeemdenken in de klas

2.6 Redeneren over actualiteit, ook als het schuurt: een vaardigheid voor elk schoolvak

Nieuwe kerndoelen – nieuwe kansen 

Frederik Oorschot (SLO) 

Er zijn nieuwe kerndoelen. Hoe zijn deze tot stand gekomen en wat moet je er mee? Dat laatste is duidelijk, de kerndoelen voor de onderbouw zijn de wettelijke doelen waar het onderwijs aan moet voldoen. Maar een kerndoel is nog geen lesactiviteit, daar zitten nog wat stappen tussen. 

Hoewel er een lange weg in tijd is afgelegd, levert het proces van totstandkoming van de nieuwe kerndoelen enkele verrassende uitkomsten op.  

Kerndoelen en AI in het onderwijs 

Prof. Dr. Martijn Meeter (Vrije Universiteit Amsterdam) 

De komst van Large Language Models zoals ChatGPT heeft grote invloed op het onderwijs. Plots weten we niet meer zeker hoe leerlingen thuis hun teksten schrijven of huiswerkopgaven oplossen, wat veel van ons doet wensen dat je ze uit het leerlingbestaan kon verbannen. Tegelijk kunnen we niet anders dan leerlingen voorbereiden op een leven waarin AI een grote rol gaat krijgen. Dat is recentelijk ook deel geworden van de kerndoelen voor het Nederlandse onderwijs, binnen het domein digitale geletterdheid. In zijn keynote gaat Martijn in op de kerndoelen rond AI, en wat AI betekent voor het behalen van de andere kerndoelen.

1.1 Dwars door de tuindorpen: onderzoek doen in de wijk vanuit meerdere perspectieven 

Geerte Savenije / Maartje van der Eem  

Hoe kun je vanuit verschillende vakken (geschiedenis, economie, aardrijkskunde, maatschappijleer en kunst) kijken naar een wijk in de omgeving van je school? In de nieuwe kerndoelen M&M speelt deze vraag een belangrijke rol, maar hoe vertaal je dat naar lessen? In deze workshop onderzoeken we aan de hand van een concrete casus, namelijk de tuindorpen in Amsterdam-Noord, hoe je leerlingen hun eigen leefomgeving vanuit verschillende perspectieven kunt laten verkennen. We bespreken hoe je vanuit de perspectieven “toen”, “nu” en de ontwikkeling daartussen met leerlingen kunt onderzoeken hoe deze tuindorpen zich hebben ontwikkeld: van groene arbeiderswijken voor de minst draagkrachtige Amsterdammers tot buurten waar die arbeidershuizen tegenwoordig voor meer dan 10.000 euro per vierkante meter worden verkocht. We gaan met elkaar nadenken over welke vragen je leerlingen kunt stellen over, bijvoorbeeld, wonen, ongelijkheid, ruimte, erfgoed, identiteit en verandering. Deze vragen lenen zich voor een vakoverstijgend project, maar kunnen ook worden ingezet binnen de afzonderlijke vakken.  

Doelgroep: Mens & Maatschappij: geschiedenis, economie, aardrijkskunde, maatschappijleer en kunst. Onderbouw & bovenbouw, alle leerniveaus. 

1.2 Burgerschap is ook een taalvak: Lessen ontwerpen voor het nieuwe talencurriculum  

Mireille Hassemer / Indira Wakelkamp 

Wat verandert er in het nieuwe talencurriculum, en wat eigenlijk niet? In deze interactieve workshop maak je kennis met de nieuwe domeinen en kerndoelen voor de moderne vreemde talen en ontdek je welke plek burgerschap daarin krijgt. Daarbij zal blijken dat veel van wat docenten al doen nu een expliciete plek krijgt in het vernieuwde curriculum. 

Tijdens een korte inleiding verkennen we de belangrijkste veranderingen en accenten binnen de nieuwe domeinen en kerndoelen. We besteden daarbij extra aandacht aan de verbinding tussen talenonderwijs en burgerschap. Wat betekenen de nieuwe kerndoelen voor je lessen? Waar liggen kansen om burgerschap op een natuurlijke en betekenisvolle manier onderdeel te maken van het talenonderwijs? 

Daarna gaan we zelf aan de slag. Aan de hand van inspirerende voorbeelden onderzoeken we hoe de nieuwe kerndoelen vertaald kunnen worden naar concrete lessen. Vervolgens ontwerp je een eigen les die aansluit bij jouw leerlingen en het vernieuwde curriculum en die je kunt gebruiken of verder ontwikkelen voor jouw eigen onderwijs. 

Wat levert deze workshop op? 

• Inzicht in de nieuwe domeinen en kerndoelen voor de moderne vreemde talen. 

• Inzicht in de verbinding tussen talenonderwijs en burgerschap. 

• Inspiratie vanuit concrete voorbeelden voor de lespraktijk. 

• Handvatten om de nieuwe kerndoelen te vertalen naar het eigen onderwijs. 

• Een zelfontworpen les die aansluit bij het vernieuwde talencurriculum. 

• Uitwisseling van ideeën en ervaringen met collega-talendocenten. 

Een workshop voor talendocenten die niet alleen willen weten wat er verandert, maar vooral willen ontdekken wat de nieuwe kerndoelen betekenen voor hun eigen lessen. Samen maken we de stap van curriculum naar concrete onderwijspraktijk. 

Doelgroep: docenten moderne vreemde talen (mvt), onder- en bovenbouw, vmbo, mavo, havo en vwo 

1.3 De mysterieuze zaak van de aangespoelde bruinvis 

Melanie Rosenhart 

Een bruinvis spoelt aan op het strand. Wat is er gebeurd? Welke aanwijzingen zijn er, welke belangen spelen mee en wie draagt verantwoordelijkheid? In deze workshop duik je in de leskist ‘De Bruinviszaak’ van de Reizende DNA-labs & ABE Nederland. 

De casus verbindt biologie, ecologie, duurzaamheid en DNA-onderzoek aan maatschappelijke vragen over de verhouding tussen mens en natuur. Daarmee sluit de leskist expliciet aan bij de nieuwe kerndoelen burgerschap, in het bijzonder kerndoel 20: leerlingen leren maatschappelijke vraagstukken te onderzoeken, verschillende belangen en perspectieven te wegen en na te denken over verantwoord handelen. 

Tijdens de workshop ervaar je zelf onderdelen van de les zoals leerlingen die uitvoeren. Je analyseert bewijsmateriaal uit de casus, verkent de betrokken perspectieven en maakt kennis met praktische onderzoekstechnieken, waaronder micropipetteren en gelelektroforese. Ook wisselen we uit hoe je het wetenschappelijk onderzoek kunt verbinden aan gesprekken over duurzaamheid, natuurbehoud en menselijke invloed op ecosystemen. 

Na afloop kun je de leskist doelgericht inzetten in je eigen onderwijs. Je neemt concrete werkvormen mee om leerlingen onderzoekend te laten leren, maatschappelijke vraagstukken vanuit meerdere perspectieven te laten bekijken en de verbinding te maken tussen bètavakken en burgerschap. De leskist is gratis te boeken via Bètapartners. 

Doelgroep: docenten biologie, science, onderzoek & ontwerpen (O&O) en aardrijkskunde, vmbo, mavo en onderbouw havo/vwo. 

1.4 Desinformatie in het bètaonderwijs 

Lutz Lohse 

Schreeuwerige, eendimensionale nieuwsflitsen en nepnieuws blijven zich hardnekkig in de hersenen van mensen nestelen. Door de snelheid en het bereik waarmee sociale media desinformatie en complottheorieën verspreiden, worden onze hersenen voortdurend gemanipuleerd. Het voortdurende weerleggen en factchecken van desinformatie blijft daarom belangrijk. Wij mensen zijn echter doorgaans niet in staat om desinformatie volledig te ontmaskeren. Daarom is het belangrijk om de manieren om desinformatie te bestrijden opnieuw onder de loep te nemen. 

In deze workshop verkennen we de kerndoelen 21 en 23: De leerling zet digitale technologie en digitale media in en de leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld. We presenteren en bediscussiëren we gericht een aantal technieken om desinformatie te ontmaskeren. Uitgangspunt hierbij is de ‘competente outsider’, die niet probeert de feitelijke (des)informatie te checken, maar die de betrouwbaarheid van de bron in ogenschouw neemt. De gebruikte technieken zijn direct inzetbaar om in de klas te worden gebruikt. Je gaat zelf de technieken uitproberen.  

Doelgroep: docenten bètavakken, onder- en bovenbouw, vmbo, mavo, havo, vwo. 

1.5 Helden in de klas  

Punya Hoek / Renée Muskens 

Door leerlingen te laten kennismaken met verschillende helden – van Odysseus tot Greta Thunberg – denken zij na over de vraag: wat maakt een held (g)een held? 

In deze workshop bestuderen we lesmateriaal voor de onderbouw rond het thema helden, waarin aandacht is voor verschillende talige vaardigheden: verhaalanalyse, schrijfvaardigheid en spreekvaardigheid. Dit lesmateriaal sluit direct aan bij de nieuwe kerndoelen: voor Nederlands en MVT in de mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid en het literatuuronderwijs, en voor burgerschap in het domein identiteit en diversiteit — de nieuwe kerndoelen zijn immers nadrukkelijk gericht op kwalificatie, socialisatie én persoonsvorming. 

In het lesmateriaal dat centraal staat in de workshop komen leerlingen in aanraking met verschillende perspectieven op held-zijn, de waarde van helden voor de samenleving en ontdekken ze hoe zij zelf een held (zouden kunnen) zijn. Ook gaan we in op de mogelijkheden dit materiaal in te zetten als afsluiting van een periode in je vakles of mentorles: wanneer is een leerling zelf heldhaftig geweest? Wie in zijn/haar omgeving verdient de titel ‘held’ en waarom? Welk heldenverhaal kun je over je eigen leerreis vertellen? 

Daarnaast biedt het thema een directe ingang voor digitale geletterdheid en kritisch mediagebruik. Op social media worden hedendaagse (politieke) figuren regelmatig neergezet als hedendaagse helden of zelfs als klassieke keizers — denk aan beelden van Trump die online als Romeinse keizer wordt geportretteerd. Zulke voorbeelden lenen zich uitstekend om met leerlingen te onderzoeken hoe heldenbeelden vandaag de dag bewust worden ingezet en gemanipuleerd, en welke retorische middelen daarbij worden gebruikt — een mooie brug tussen klassieke heldenverhalen en de leefwereld van leerlingen. 

Tijdens de workshop ga je zelf actief aan de slag met brainstormen, uitwisselen en plannen. Aan het eind van de sessie neem je een concreet, direct bruikbaar idee mee naar je eigen lespraktijk: een les, kortere opdracht of lessenreeks rond het heldennarratief, die je naar keuze inzet binnen je eigen vak, in een vakoverstijgende samenwerking of in de mentorles. 

Doelgroep: docenten Klassieke talen, Nederlands, moderne vreemde talen en geschiedenis in de onderbouw (klas 1 en 2) van het vo, en alle docenten die in de onderbouw bezig zijn met persoonsvorming of digitale geletterdheid.  

2.1 Leerlingen als actieve burgers: van nieuwe kerndoelen naar curriculumvernieuwing Mens & Maatschappij 

Ton Smakman / Mariska Bout / Marjolijn Kruijt 

Benieuwd wat de vernieuwde SLO-kerndoelen Mens & Maatschappij betekenen voor jouw onderwijspraktijk? In deze interactieve workshop maak je op een toegankelijke manier kennis met de nieuwe kerndoelen en verken je hoe deze kunnen bijdragen aan een krachtig, samenhangend curriculum. 

Tijdens een korte inleiding van Frederik Oorschot (SLO) krijgen we inzicht in wat de belangrijkste veranderingen en speerpunten zijn van de nieuwe kerndoelen van M&M en hoe ook andere nieuwe kerndoelen van bijvoorbeeld burgerschap en digitale geletterdheid daar een rol in spelen. Daarna gaan we zelf aan de slag. We kijken aan de hand van concrete vakoverstijgende voorbeelden op het gebied van onder andere omgevingsonderwijs kritisch naar het eigen curriculum. Je krijgt handvatten om kansen en ontwikkelpunten te herkennen en zet een eerste concrete stap richting het implementeren van de nieuwe kerndoelen in jouw onderwijsaanbod. 

Wat levert deze workshop op? 

• Inzicht in de nieuwe SLO Kerndoelen Mens & Maatschappij. 

• Inspiratie vanuit praktische en vakoverstijgende voorbeelden. 

• Een frisse blik op het eigen curriculum. 

• Concrete ideeën voor curriculumontwikkeling en onderwijsvernieuwing. 

• Uitwisseling van ervaringen met collega-onderwijsprofessionals. 

Een workshop voor docenten die actief aan de slag willen met toekomstgericht onderwijs. Samen verkennen we hoe de kerndoelen kunnen uitgroeien tot betekenisvol onderwijs voor leerlingen. 

Doelgroep: docenten gammavakken, onder- en bovenbouw, vmbo, mavo, havo, vwo. 

2.2 Burgerschap en de ‘neutrale’ docent: Omgaan met verschillen in de klas 

Gijs van Gaans / Ine Raangs 

“Vorig jaar moesten leerlingen een poster maken over een maatschappelijk onderwerp. Een groepje maakte een poster met de tekst: ‘AZC? Weg ermee!’ In dezelfde klas zaten ook leerlingen die zelf als vluchteling naar Nederland waren gekomen. Ik heb gezegd dat deze slogan niet kon en dat ze iets anders moesten bedenken. Maar achteraf bleef ik twijfelen. Had ik het gesprek moeten aangaan? En hoe doe je dat zonder dat leerlingen zich onveilig voelen?” 

Met de nieuwe kerndoelen burgerschap krijgen scholen de opdracht om leerlingen te leren omgaan met verschillen, respectvol samen te leven in een diverse en inclusieve samenleving en actief deel te nemen aan de democratische rechtsstaat (Kerndoelen 18 & 19). Daarbij komen in veel lessen onderwerpen aan bod die kunnen schuren, bijvoorbeeld migratie, armoede, religie, identiteit, genderdiversiteit, discriminatie, polarisatie of de invloed van sociale media. 

Hoe reageer je als leerlingen uitspraken doen die anderen kunnen raken? Wanneer stel je een duidelijke grens, en wanneer ga je juist het gesprek aan? Hoe zorg je ervoor dat alle leerlingen zich gehoord voelen, ook als de meningen sterk verschillen? 

In deze workshop onderzoeken we samen situaties uit de onderwijspraktijk. We verkennen wat de nieuwe kerndoelen burgerschap van scholen vragen, bespreken inzichten uit onderzoek naar gevoelige gesprekken en oefenen met praktische aanpakken die direct bruikbaar zijn in de klas. 

Na afloop heb je meer handvatten om met vertrouwen gesprekken te begeleiden over onderwerpen die ertoe doen. 

Doelgroep: Mens & maatschappij, godsdienst/levensbeschouwing, filosofie, geschiedenis, aardrijkskunde, Nederlands, maatschappijleer, burgerschap, economie, zorg & welzijn, dienstverlening & producten en mentoraat. Eigenlijk voor iedere docent die met maatschappelijke of gevoelige onderwerpen werkt.  

Docenten vmbo, mavo, havo en vwo, onder- en bovenbouw. 

2.3 Wetenschappelijk werken op planeet Moendoes 

Iris Verhoeff / Fleur van Schravendijk 

Hoe werken wetenschappers aan het verzamelen van kennis en hoe werken ze samen met andere wetenschappers? Expeditie Moendoes is een spannend spel met opdrachtkaartjes, waarin leerlingen een onbekende planeet in kaart brengen. Ze moeten daarvoor in groepjes informatie verzamelen, gegevens uitwisselen, kritisch nadenken en conclusies publiceren: kortom, te werk gaan als een team wetenschappers.  

Leerlingen leren zo samenwerken en kritisch nadenken terwijl ze op een speelse manier kennis met de essentie van wetenschap en hoe andere samenlevingen eruit kunnen zien. Dit sluit aan bij kerndoelen 18 en 20 over burgerschap, zoals het ontwikkelen van sociale en kritische denkvaardigheden, actief burgerschap en sociale cohesie. Leerlingen oefenen onder meer met het uitwisselen van standpunten, compromissen sluiten en omgaan met verschillende meningen. 

In de workshop leer je hoe het spel gespeeld wordt en alle opties die het spel biedt. Het spel is daarna direct gratis mee te nemen. Het spel is geschikt voor leerlingen van de onderbouw van alle niveaus. De moeilijkheid van het spel kan aangepast worden op de groep door wel of geen uitbreiding te gebruiken. 

Doelgroepen: onderbouwdocenten alle bèta- en gammavakken, vmbo, mavo, havo en vwo. 

2.4 Revolutie of risico? Digitale geletterdheid in het talenonderwijs van de toekomst 

Mireille Hassemer/Indira Wakelkamp 

Wat betekent digitale geletterdheid eigenlijk voor jouw taallessen? Welke kansen bieden digitale ontwikkelingen zoals AI voor het talenonderwijs, en welke vragen en risico’s brengen ze met zich mee? In deze interactieve workshop verkennen we wat digitale geletterdheid inhoudt voor het taalvak en gaan we na hoe je hier in je eigen lessen concreet en zinvol mee aan de slag kunt. 

Tijdens een korte inleiding staan we stil bij de belangrijkste ontwikkelingen rondom digitale geletterdheid en kijken we naar wat onderzoek ons hierover vertelt. Wat vraagt digitale geletterdheid van leerlingen én docenten? En hoe raakt dit aan vaardigheden die binnen het talenonderwijs al een belangrijke rol spelen? We maken deze inzichten concreet met inspirerende voorbeelden uit de praktijk. 

Daarna gaan we zelf aan de slag. We bekijken hoe digitale geletterdheid het talenonderwijs kan versterken en hoe je dat toepast in je eigen onderwijs.  

Wat levert deze workshop op? 

• Inzicht in wat digitale geletterdheid betekent voor het talenonderwijs. 

• Inzicht in kansen én aandachtspunten rondom digitale ontwikkelingen binnen moderne vreemde talen vanuit onderzoek en praktijkvoorbeelden. 

• Inspiratie voor het verbinden van digitale geletterdheid aan bestaande taallessen. 

• Een concrete toepassing voor de eigen lespraktijk. 

• Uitwisseling van ideeën en ervaringen met collega-talendocenten. 

Een workshop voor talendocenten die met een nieuwsgierige én kritische blik willen onderzoeken wat digitale geletterdheid betekent voor het talenonderwijs van de toekomst. Samen verkennen we hoe digitale ontwikkelingen kunnen bijdragen aan betekenisvol en toekomstgericht talenonderwijs. 

Doelgroep: docenten moderne vreemde talen (mvt), onder- en bovenbouw, vmbo, mavo, havo en vwo. 

2.5 Systeemdenken in de klas 

Dorrith Pennink 

Je mag voor het eerst stemmen. De ene partij belooft maximale vrijheid: niemand mag voor jou bepalen wat je doet, gebruikt of bezit. De andere partij wil juist meer gezamenlijke afspraken en toezicht op wat van ons allemaal is — schone lucht, water, ruimte, energie en natuur. 

De eerste boodschap klinkt direct en aantrekkelijk, de tweede vraagt om iets lastigers: verder kijken dan het eigen belang en nadenken over gevolgen die pas later, elders of voor anderen zichtbaar worden. Hoe helpen we leerlingen om in dit spanningsveld niet alleen te kiezen wat prettig klinkt, maar te onderzoeken welke aannames, belangen en gevolgen achter beide beloften schuilgaan? Dat vraagt om bètaburgerschap: het vermogen om natuurwetenschappelijke kennis, data en modellen te gebruiken om maatschappelijke keuzes in complexe systemen te doorgronden en te wegen én om digitale geletterdheid: computationele modellen kritisch gebruiken om systemen te onderzoeken en keuzes te onderbouwen. 

Van bèta naar beslissen 

Deze workshop verbindt kerndoel 20 burgerschapsvorming en kerndoel 22A digitale geletterdheid. We verkennen hoe systeemdenken en modelleren leerlingen helpen om maatschappelijke vraagstukken in samenhang te begrijpen. Met ideeën van Meadows, Rockström en Raworth, prikkelende stellingen en herkenbare dilemma’s onderzoeken we hoe natuurwetenschappelijke kennis kan bijdragen aan doordachte keuzes over klimaat, grondstoffen en leefomgeving. 

Opbrengsten van de workshop 

• Een gedeelde taal voor systeemdenken: grenzen, terugkoppelingen, vertraging en onbedoelde effecten. 

• Inspiratie om modellen in te zetten bij actuele maatschappelijke vraagstukken. 

• Handvatten om bètaonderwijs te verbinden met burgerschap. 

• Een eerste aanzet voor een betekenisvol narratief: bèta helpt leerlingen niet alleen verklaren, maar ook verantwoord beslissen in systemen waarvan zij deel uitmaken. 

Doelgroep: Voor alle vakken waarin leerlingen maatschappelijke vraagstukken onderzoeken en beargumenteerde keuzes leren maken. In het bijzonder sluit zij aan bij natuurkunde, scheikunde, biologie, aardrijkskunde, wiskunde, informatica, economie, maatschappijleer, geschiedenis en burgerschap. 

2.6 Redeneren over actualiteit, ook als het schuurt: een vaardigheid voor elk schoolvak 

Thomas Klijnstra / Lotte Tiesing 

Hoe leer je leerlingen kritisch omgaan met de actualiteit? En hoe sluit dat aan bij de kerndoelen burgerschap en digitale geletterdheid? In deze workshop verkennen we waarom het voor een gezonde democratie belangrijk is dat jongeren actuele vraagstukken leren duiden in een digitale samenleving. We laten zien hoe elk schoolvak kan bijdragen aan het leren redeneren over actualiteit, met duidelijke verbindingen naar burgerschap en digitale geletterdheid. Ook gaan we in op nieuwswijsheid, zoals framing en nieuwswaarden, en op vaardigheden die leerlingen helpen meer grip te krijgen op actuele maatschappelijke vraagstukken. 

Doelgroep: M&M-vakken (Gamma): onder- en bovenbouwdocenten aardrijkskunde, geschiedenis, filosofie, levensbeschouwing, maatschappijleer, Nederlands en kunst/ckv.